De bezuinigingsmaatregelen uit het nieuwe regeerakkoord hebben volgens deskundigen vooral grote gevolgen voor mensen van 55 jaar en ouder. Met name oudere werknemers en gepensioneerden worden geraakt door aanpassingen in sociale regelingen en de zorg. Critici stellen dat de lasten niet eerlijk over verschillende leeftijdsgroepen zijn verdeeld.
Volgens kenners is deze uitkomst deels te verklaren doordat het aandeel ouderen in de bevolking groeit. Daardoor levert bezuinigen op voorzieningen voor deze groep relatief veel financiële besparing op. In de plannen is zichtbaar dat verschillende maatregelen sterker doorwerken voor oudere mensen dan voor jongere generaties.
Hoewel de verhoging van de pensioenleeftijd vooral gevolgen heeft voor mensen die nu nog ver van hun pensioen verwijderd zijn, treffen andere veranderingen juist oudere werknemers direct. Zo hebben de verkorting van de werkloosheidsuitkering en aanpassingen in arbeidsongeschiktheidsregelingen vooral impact op werknemers boven de 55 jaar. Ook maatregelen zoals het beperken van aftrekbare zorgkosten, het verhogen van het eigen risico en besparingen in de zorgsector raken ouderen relatief zwaar.
Belangenorganisaties voor senioren uiten zorgen over deze ontwikkeling. Zij stellen dat ouderen vaak worden gezien als een kostenpost en te gemakkelijk als één uniforme groep worden behandeld. Daardoor wordt volgens hen onvoldoende rekening gehouden met verschillen binnen deze groep, bijvoorbeeld tussen mensen met alleen een basispensioen, kwetsbare ouderen of mensen die afhankelijk zijn van zorg.
Daarnaast blijkt dat oudere werknemers vaker gebruikmaken van regelingen voor werkloosheid of arbeidsongeschiktheid. Wanneer zij hun baan verliezen, hebben zij doorgaans meer moeite om opnieuw werk te vinden en blijven zij gemiddeld langer zonder werk dan jongere werknemers. De verkorting van de duur van de werkloosheidsuitkering heeft daardoor voor hen extra grote gevolgen. Bovendien komt niet iedereen na afloop van deze uitkering in aanmerking voor aanvullende steun, bijvoorbeeld wanneer een partner inkomen heeft.
Maatregelen zijn niet specifiek gericht op ouderen
Tegelijkertijd wijzen experts erop dat de maatregelen niet expliciet bedoeld zijn om oudere mensen te benadelen. De regels gelden in principe voor alle leeftijdsgroepen, maar pakken in de praktijk anders uit. Vooral oudere mensen met een laag inkomen of een kwetsbare positie zullen de gevolgen het sterkst ervaren.
Ook speelt mee dat oudere werkzoekenden ondanks personeelstekorten moeilijker aan een nieuwe baan komen. Negatieve beeldvorming over oudere werknemers speelt hierbij nog altijd een rol. Deskundigen benadrukken daarom dat betere begeleiding naar werk voor deze groep noodzakelijk is.
Gezondheidsverschillen versterken effecten
Daarnaast hebben mensen met een lager inkomen of een lagere opleiding gemiddeld vaker gezondheidsproblemen en een kortere gezonde levensverwachting. Bezuinigingen in de zorg treffen daardoor vooral ouderen die financieel minder ruimte hebben.
Binnen de zorgsector stapelen de maatregelen zich volgens belangenorganisaties op. Het gaat onder meer om hogere eigen bijdragen, minder ondersteuning via gemeentelijke voorzieningen, het schrappen van fiscale aftrek voor bepaalde zorgkosten en besparingen op thuiszorg en ouderenzorg. Deze veranderingen kunnen ook gevolgen hebben voor mantelzorgers die kosten maken voor ondersteuning van familieleden.
Ook jongeren worden geraakt
Sommige economen benadrukken dat de gevolgen van het beleid niet uitsluitend bij ouderen liggen. Ook jongeren ondervinden effecten van bijvoorbeeld versobering van de werkloosheidsregeling. De duur van de uitkering wordt korter en de opbouw ervan verloopt trager, wat ook jonge werkenden kan treffen.
Daarnaast kunnen zowel jongeren als ouderen te maken krijgen met een sterke inkomensdaling bij werkloosheid of arbeidsongeschiktheid, doordat uitkeringen over een kleiner deel van het inkomen worden berekend. Jongere huishoudens kunnen hierdoor eveneens financiële druk ervaren, bijvoorbeeld wanneer zij een gezin hebben of recent een woning hebben gekocht.
Toch blijft bij seniorenorganisaties het gevoel bestaan dat vooral oudere mensen zwaar worden getroffen, met name door de combinatie van meerdere maatregelen tegelijk. Zij pleiten ervoor om ouderen niet uitsluitend te benaderen als kostenpost, maar ook oog te hebben voor hun bijdrage en waarde binnen de samenleving.
