Veelgebruikt middel tegen rugpijn gelinkt aan cognitieve risico’s
Een pijnstiller waar talloze mensen op vertrouwen bij chronische lage rugpijn blijkt mogelijk een schaduwzijde te hebben. Een nieuw, grootschalig onderzoek suggereert dat langdurig gebruik van gabapentine samenhangt met een duidelijk hogere kans op dementie en andere vormen van cognitieve achteruitgang. Het gaat niet om paniekzaaierij, maar om een signaal dat aandacht verdient: vooral wie dit middel langere tijd slikt, lijkt een verhoogd risico te lopen op problemen met het geheugen en het denken in de jaren die volgen.
Zo pakten onderzoekers het aan
Wetenschappers van Case Western Reserve University werkten met gegevens uit 68 Amerikaanse zorgsystemen. Ze keken naar 26.414 volwassenen die gabapentine kregen voorgeschreven voor aanhoudende lage rugpijn, en vergeleken die met een vergelijkbare groep met dezelfde klachten die het middel niet gebruikte. De resultaten, gepubliceerd in het tijdschrift Regional Anesthesia & Pain Medicine, laten zien dat zes of meer recepten voor gabapentine samenhangen met 29% meer kans op een dementiediagnose binnen tien jaar en zelfs 85% meer kans op milde cognitieve stoornissen (MCI).
Jongere volwassenen sprongen eruit
Opvallend genoeg waren het niet alleen ouderen die risico liepen. In de leeftijdsgroep 35 tot 49 jaar verdubbelde het risico op dementie bij gebruikers van gabapentine, terwijl de kans op MCI ongeveer verdrievoudigde. Onder volwassenen van 50 tot 64 jaar werd een vergelijkbare toename gezien. Alleen de groep van 18 tot 34 jaar liet geen statistisch verhoogd risico zien. De onderzoekers pleiten daarom voor scherpere monitoring van volwassenen die gabapentine gebruiken, juist omdat de effecten ook op jongere leeftijd zichtbaar leken.
Meer recepten, groter probleem
Zoals elk medicijn heeft gabapentine bekende bijwerkingen, zoals duizeligheid, ongebruikelijke vermoeidheid, vochtvasthouding met zwelling en een droge mond. Eerder werk linkte het middel bovendien aan mogelijke ademhalingsproblemen. In deze studie doemde een helder patroon op: hoe vaker iemand gabapentine kreeg, hoe groter de cognitieve risico’s. Mensen met twaalf of meer recepten hadden 40% meer kans op dementie en 65% meer kans op MCI. Deze verbanden bleven overeind na correctie voor andere ziekten, demografische kenmerken en gelijktijdig gebruik van andere medicijnen.
Betekent dit dat gabapentine dementie veroorzaakt?
Dat kun je hier niet hard uit concluderen. Het gaat om observationeel onderzoek: dat toont een sterk verband, maar geen directe oorzaak-gevolgrelatie. De onderzoekers konden ook niet inzoomen op precieze doseringen of exacte gebruiksduur. Toch is de dataset groot en sluiten de bevindingen aan bij groeiende zorgen over cognitieve bijwerkingen van dit middel. Met andere woorden: het is een signaal van gewicht, ook al is aanvullend onderzoek nodig om mechanisme en causaliteit te ontrafelen.
Waarom gabapentine zo ingeburgerd raakte
Gabapentine bestaat sinds begin jaren negentig en werd oorspronkelijk ontwikkeld voor epilepsie. Later gingen artsen het steeds vaker inzetten bij chronische pijnklachten, zenuwpijn, pijn na gordelroos en het rusteloze-benensyndroom. Een belangrijke reden: het werd gezien als een veiliger alternatief voor opioïden. Bij rugpijn wordt het vaak langdurig voorgeschreven. Veel patiënten kampen daarbij ook met verminderde mobiliteit, wat op zichzelf al een risicofactor is voor cognitieve achteruitgang. Toch vergeleek dit onderzoek gabapentinegebruikers met patiënten met vergelijkbare klachten, wat erop wijst dat beperkte mobiliteit het verband niet volledig verklaart.
Wat kun je doen als je het gebruikt
Schrik niet, maar wees wel alert. Gebruik jij of een naaste gabapentine voor rugpijn, bespreek dan met je arts de mogelijke risico’s en denk mee over alternatieven. Plan zo nodig periodieke cognitieve controles en probeer onnodig langdurig gebruik te voorkomen. Gabapentine geldt nog steeds als veiliger dan een aantal andere pijnstillers, maar bewust kiezen is belangrijk. De kernboodschap uit het onderzoek: er is een aantoonbaar verband tussen het voorschrijven van gabapentine en het optreden van dementie of cognitieve stoornissen binnen tien jaar. Gezien het brede gebruik is dat iets om serieus te nemen en samen met je zorgverlener op te volgen.
