Onrustbarend signaal over een bekend vaccin
Er duikt nieuw onderzoek op dat voor fronsende wenkbrauwen zorgt: het AstraZeneca-vaccin lijkt mogelijk minder bescherming te bieden tegen het coronavirus dan eerder werd aangenomen. Niet omdat het helemaal niet werkt, maar omdat het in de neus – de plek waar het virus vaak als eerste binnenkomt – minder vaak beschermende antilichamen oproept. Juist die lokale antilichamen zijn een belangrijke verdedigingslinie.
De bevindingen zetten vraagtekens bij de mate waarin dit vaccin bescherming biedt tegen besmetting en verdere verspreiding van Covid-19, zeker als je het naast andere vaccins legt, zoals dat van Pfizer. Het gaat hier niet alleen om cijfers, maar om waar in je lichaam de afweer actief is en hoe effectief die daar is.
De rol van antilichamen in je neus
Meestal krijg je het virus binnen via je bovenste luchtwegen. Als er in je neusslijmvlies al neutraliserende antilichamen klaarliggen, kunnen die het virus vroeg in het proces blokkeren. Ze verhinderen dat de spike-eiwitten zich hechten aan cellen, waardoor het virus minder kans krijgt om zich te vermenigvuldigen en jij minder kans hebt om besmet te raken of anderen te besmetten.
Uit het onderzoek blijkt een duidelijk verschil tussen de vaccins. Bij mensen die het Pfizer-vaccin ontvingen, werd bij 96 procent antilichaamactiviteit in de neus gevonden. Bij degenen die AstraZeneca kregen, ging het om 59 procent. Dat betekent dat het Pfizer-vaccin bij een veel groter deel van de gevaccineerden die cruciale, lokale eerste barrière op gang brengt.
Niet alleen hoeveel, ook hoe sterk
De onderzoekers keken niet alleen of er antilichamen aanwezig waren, maar ook hoe krachtig ze het virus wisten te neutraliseren. Ook daar kwam Pfizer beter uit de test. De neusslijmvlies-antilichamen bij Pfizer bleken het spike-eiwit doeltreffender te neutraliseren dan die na AstraZeneca. Het verschil zit dus zowel in de aanwezigheid als in de kwaliteit van de lokale afweer.
Interessant detail: een doorgemaakte besmetting met Covid-19 gaf in dit onderzoek geen meetbaar voordeel wat betreft die lokale neusrespons na vaccinatie. Met andere woorden, zelfs als je al corona hebt gehad, zorgt dat niet automatisch voor een sterkere aanmaak van antilichamen in de neus na je prik. De soort vaccinatie lijkt hier zwaarder te wegen dan je infectieverleden.
Wat betekent dat voor besmetting en verspreiding?
Als je in de neus minder of minder krachtige antilichamen hebt, is de kans groter dat het virus alsnog binnenkomt en zich even kan vermenigvuldigen. Dat kan gevolgen hebben voor het risico op besmetting na vaccinatie en mogelijk ook voor de overdraagbaarheid. Het wil niet zeggen dat AstraZeneca geen bescherming biedt – vaccins beschermen vooral goed tegen ernstige ziekte – maar het verschil in lokale afweer kan verklaren waarom sommige mensen na vaccinatie nog steeds besmet raken.
Waarom extra onderzoek naar neusimmuniteit nodig blijft
Deze resultaten onderstrepen hoe belangrijk het is om niet alleen in het bloed te meten, maar juist ook op de plek waar het virus binnenkomt. De aanwezigheid en de kracht van antilichamen in je neus kunnen veel zeggen over de kans op infectie en transmissie. Meer studies zijn nodig om te begrijpen hoe verschillende vaccins die lokale verdediging aanzetten en hoe dat zich verhoudt tot nieuwe varianten die blijven opduiken.
Daarbij is het nuttig om te onderzoeken hoe lang die neusantilichamen blijven bestaan, of boosters daar invloed op hebben en of combinaties van vaccins andere resultaten geven. Hoe beter we dit in kaart brengen, hoe scherper we de bescherming van vaccins kunnen beoordelen.
Wat kun je intussen zelf doen?
Totdat er meer duidelijkheid is, blijft het slim om alert te zijn op de beperkingen van bepaalde vaccins. Houd je aan de adviezen van gezondheidsautoriteiten, zeker in periodes met veel circulatie van het virus. Blijf op de hoogte van nieuwe inzichten en aanbevelingen, en aarzel niet om vragen te stellen aan je huisarts of GGD als je twijfelt. Door informatie te delen en elkaar scherp te houden, verklein je de kans op verspreiding en help je mee om jezelf en de mensen om je heen beter te beschermen.
