Zie je zwevende puntjes? Dit is wat er gebeurt
Heb je ineens kleine vliegjes, draadjes of stipjes in beeld die meeschuiven als je je ogen beweegt? Grote kans dat je te maken hebt met zogeheten ‘floaters’, in het Nederlands ook wel glasvochttroebelingen. Ze kunnen je flink laten schrikken, maar meestal zijn ze onschuldig. Toch is het handig om te weten wat ze precies zijn, waarom ze niet echt verdwijnen en wanneer je beter even langs een opticien of oogarts gaat.
Wat zijn floaters eigenlijk?
Binnen in je oog zit een heldere gel: het glasvocht. Dat houdt de oogbol op spanning en geeft het oog zijn vorm. In die gel zweven collageenvezels. Als die vezels gaan samenklonteren, ontstaan er kleine structuurtjes die schaduwen werpen op je netvlies. Die schaduw zie jij als een zwevend vlekje. Oogarts Daniel Polya legt uit dat dit vaak simpelweg komt door veroudering: naarmate je ouder wordt, verandert de structuur van het glasvocht en vallen die klontjes meer op. Het voelt misschien alsof er iets op je oog zit, maar het speelt zich allemaal binnenin af.
Waarom gaan ze niet echt weg?
Veel mensen hopen dat die zwevende dingetjes oplossen, maar meestal gebeurt dat niet volledig. Wel worden ze vaak minder storend. Netvliesspecialist Steve Charles benadrukt dat je brein leert om de signalen te negeren, waardoor je ze in het dagelijks leven minder ziet. Kijk je echter naar een effen, lichte achtergrond – een blauwe lucht, een wit vel papier of een helder scherm – dan kunnen ze weer duidelijk naar voren komen. Het is dus niet dat ze verdwijnen, je merkt ze gewoon minder op.
Wanneer moet je meteen laten checken?
Floaters zijn doorgaans onschuldig, maar soms zijn ze het eerste teken van iets anders. Een veelvoorkomende oorzaak is een achterste glasvochtloslating (PVD): het glasvocht laat dan deels los van het netvlies. Dat is vaak geen ramp, maar bij ongeveer vijf procent ontstaat er een kleine scheur in het netvlies. En als er eenmaal een scheur zit, is er ongeveer vijftig procent kans dat het netvlies los kan raken. Een netvliesloslating is dringend en moet snel behandeld worden om blijvend zichtverlies te voorkomen.
Wees alert op alarmsignalen: een plotselinge toename van het aantal floaters, lichtflitsen (alsof er een fotoflits afgaat) of het gevoel dat er een gordijn of schaduw aan de zijkant van je zicht schuift. Herken je een of meer van deze klachten, neem dan direct contact op met een oogarts. Hoe eerder je erbij bent, hoe groter de kans dat je problemen voorkomt.
Behandelingen als het écht stoort
In de meeste gevallen hoef je niets te doen. De meeste mensen wennen aan de floaters en merken ze na een paar maanden veel minder op. Zijn ze echter groot of zo talrijk dat ze je zicht echt belemmeren, dan zijn er opties. Een oogarts kan soms met een laser de grootste klonten in kleinere deeltjes breken, zodat ze minder opvallen. In uitzonderlijke gevallen wordt een operatie overwogen waarbij (een deel van) het glasvocht wordt vervangen door een heldere vloeistof. Zo’n ingreep brengt wel risico’s met zich mee en wordt daarom alleen geadviseerd als de klachten ernstig en blijvend hinderlijk zijn.
Wat kun je zelf doen voor gezonde ogen?
Voorkomen dat je ooit floaters krijgt, kun je niet, want veroudering speelt de hoofdrol. Wel kun je je ogen in goede conditie houden. Gun je ogen regelmatig rust, draag een zonnebril bij fel licht en eet gevarieerd met veel antioxidanten, zoals je vindt in wortels, spinazie en citrusfruit. Laat je ogen ook periodiek controleren, zeker als je ouder wordt of eerder problemen hebt gehad. Zo worden afwijkingen, zoals een PVD of een beginnende scheur, eerder opgespoord.
Kortom: meestal onschuldig, soms een waarschuwing
Die zwevende vlekjes zijn meestal niets om je grote zorgen over te maken. Ze verdwijnen niet helemaal, maar je went eraan en ziet ze steeds minder. Verandert er plotseling iets, zie je lichtflitsen of krijg je een schaduw in je zicht? Dan is het wél zaak om snel een specialist te raadplegen. Voor vrijwel iedereen geldt: even wennen, rustig blijven en je ogen in de gaten houden.
