De Keulse Pot: Een Onmisbaar Hulpmiddel voor de Wintervoorraad
Keulse potten waren vroeger van groot belang voor het veilig bewaren van bederfelijke voedingswaren. Zonder deze potten was het haast onmogelijk om een wintervoorraad aan te leggen. In het Wijhes Museum staan enkele exemplaren opgesteld als tastbare herinnering aan een tijd waarin conserveringstechnieken nog handmatig en zorgvuldig werden toegepast.
Wat is een Keulse Pot?
Een Keulse pot is een grote stenen pot die eeuwenlang werd gebruikt voor het inleggen van groente, vlees, fruit en eieren. De potten zijn vaak grijs of blauw met kobaltblauwe versieringen, hoewel er ook bruine varianten bestaan. De manier waarop voedsel werd geconserveerd in deze potten is tegenwoordig grotendeels verdwenen, omdat we nu gewend zijn aan supermarkten die jaarrond verse producten aanbieden. Tegenwoordig wordt voedsel bewaard in diepvries, blikken of glazen potten.
Het Materiaal: Steengoed Aardewerk
Keulse potten werden gemaakt van steengoed of gres, een materiaal dat wordt vervaardigd uit vette klei. Deze klei wordt gebakken op hoge temperaturen (1200-1300°C), waardoor het versintert. Tijdens dit proces werd keukenzout of soda toegevoegd, wat zorgde voor een zoutglazuur dat bestand was tegen zuren en zouten.
De Keulse potten zijn specifiek vervaardigd uit rivierklei en hebben een laag zoutglazuur. Dit kleurloze glazuur maakt de potten volledig waterdicht en voorkomt dat geurtjes of smaken in de pot achterblijven. De productie van steengoed begon al in de 13e eeuw in de regio rondom Keulen, en vanaf de 14e eeuw werd Keuls aardewerk wijdverspreid. Naast Keulen zelf, werden deze potten ook in België en Nederland vervaardigd, waaronder in Roermond.
Het Belang van Wintervoorraad
In vroeger tijden groeide er in de winter weinig of niets op het land. Verse groente uit het buitenland of uit verwarmde kassen bestond nog niet. Ook diepvriezers en weckflessen waren rond 1900 nog niet in gebruik. Toch moesten huishoudens hun voedsel veilig kunnen bewaren. Op het platteland waren de meeste gezinnen grotendeels zelfvoorzienend wat betreft groenten, vlees en eieren.
Typische wintergroenten die in Keulse potten werden bewaard waren snijbonen en zuurkool. In de zomer werden verse groenten geoogst en zorgvuldig geconserveerd. Dit gebeurde door ze in lagen te leggen in de Keulse pot, afgewisseld met zout. Een linnen doek, een houten plankje en een zware steen werden gebruikt om de groenten onder de pekel te houden en zo gisting en bederf te voorkomen. De pot werd op een koele plaats gezet en regelmatig gecontroleerd.
Naast groenten werd ook vlees in Keulse potten geconserveerd. In november werd vaak een varken geslacht, waarna het vlees werd ingemaakt op dezelfde manier als de groenten. Eieren, die in de winter schaars waren omdat kippen dan minder leggen, werden in de zomer gekookt, gepeld en in azijn bewaard in een Keulse pot.
De Verdwijning en Decoratieve Waarde
Rond de twintigste eeuw werden Keulse potten steeds minder gebruikt vanwege de opkomst van de wecktechniek. De Duitse firma Johann Weck begon rond 1900 met de massaproductie van weckflessen. Doordat de aanschaf van weckpotten en een weckketel prijzig was, schakelden huishoudens pas geleidelijk over op deze nieuwe techniek.
Tegenwoordig zijn Keulse potten nog steeds in gebruik voor het bewaren van boter, reuzel, zout, mosterd en soda. Daarnaast hebben ze een decoratieve functie gekregen en zijn ze geliefd bij verzamelaars. Zelfs de zoutpot uit grootmoeders tijd maakt weer zijn opwachting in moderne keukens. Voor liefhebbers van deze historische aardewerken potten biedt het Wijhes Museum een prachtige collectie ter bezichtiging.
