Hans is 82 jaar en woont al zijn hele leven in Rotterdam. Hij heeft Nederland zien veranderen van een land waar mensen elkaar op straat groetten tot een samenleving waarin volgens hem iedereen vooral met zichzelf bezig is.
En daar wordt hij niet vrolijk van.
De fictieve Rotterdammer verlangt terug naar het Nederland van vroeger. Niet omdat toen alles perfect was, maar omdat hij het gevoel heeft dat er iets belangrijks verloren is gegaan.
‘Ik ben 82 jaar en ik kan je één ding vertellen: Nederland is er in mijn ogen niet gezelliger op geworden. Ik herken mijn eigen stad soms nauwelijks meer.’
Hans maakt zich zorgen over de grote veranderingen in zijn omgeving, de politiek, immigratie, de woningnood en de manier waarop mensen tegenwoordig met elkaar omgaan.
Maar wat hem misschien nog wel het meeste pijn doet, is dat hij het gevoel heeft dat niemand meer naar mensen zoals hij luistert.
‘Mijn Rotterdam is niet meer het Rotterdam van vroeger’
Hans groeide op in Rotterdam, een stad die na de Tweede Wereldoorlog opnieuw moest worden opgebouwd.
Hij herinnert zich de tijd waarin mensen volgens hem veel meer contact hadden met hun buren.
Kinderen speelden buiten, buurtbewoners maakten een praatje en iedereen wist wie er in de straat woonde.
Tegenwoordig ervaart hij dat heel anders.
‘Als ik nu door sommige wijken loop, herken ik bijna niets meer. De winkels zijn veranderd, de mensen zijn veranderd en het straatbeeld is compleet anders.’
Volgens Hans heeft de grote immigratie van de afgelopen decennia zijn stad ingrijpend veranderd.
Hij vindt het moeilijk dat sommige buurten waarin hij vroeger regelmatig kwam nauwelijks nog lijken op de plekken uit zijn jeugd.
‘Ik heb niets tegen iemand die ergens anders vandaan komt. Maar ik mag toch wel zeggen dat ik mijn eigen Rotterdam mis?’
Rotterdam is van oudsher een internationale havenstad. Migratie heeft de stad economisch en cultureel mede gevormd. Toch ervaart Hans de snelheid waarmee zijn vertrouwde omgeving is veranderd als een verlies.
Voor hem gaat het niet alleen om wie er wonen, maar vooral om het verdwijnen van herkenbare plekken, gewoontes en contacten.
‘Vroeger kende je iedereen, tegenwoordig kent niemand elkaar’
Wat Hans misschien nog wel het meeste mist, is de saamhorigheid.
Hij herinnert zich hoe buren vroeger bij elkaar binnenliepen voor een kop koffie.
Wanneer iemand ziek was, werd er eten gebracht. Wanneer een oudere buurvrouw hulp nodig had, stond er altijd wel iemand klaar.
Volgens Hans lijkt die vanzelfsprekendheid verdwenen.
‘Vroeger hoefde je niet eens om hulp te vragen. Mensen zagen gewoon dat je hulp nodig had.’
Tegenwoordig ziet hij buren die elkaar nauwelijks spreken.
Mensen vertrekken ’s ochtends naar hun werk, komen ’s avonds thuis en trekken de deur achter zich dicht.
‘Je kunt tegenwoordig tien jaar naast iemand wonen zonder te weten hoe diegene heet. Dat vind ik toch verschrikkelijk?’
Hans beseft dat er nog altijd buurten zijn waar mensen voor elkaar klaarstaan.
Maar in zijn eigen omgeving mist hij het gevoel van verbondenheid dat hij vroeger kende.
‘Iedereen zit alleen nog maar op zijn telefoon’
Een andere ontwikkeling waar Hans zich enorm aan ergert, is het mobiele telefoongebruik.
Wanneer hij in de tram zit, ziet hij volgens zijn eigen ervaring bijna niemand meer met elkaar praten.
Jongeren kijken naar hun scherm, volwassenen scrollen door sociale media en zelfs in restaurants ziet hij mensen die nauwelijks aandacht hebben voor hun gezelschap.
‘Vroeger maakte je een praatje met iemand bij de bushalte. Tegenwoordig kijken mensen je aan alsof je gek bent wanneer je iets zegt.’
Hans begrijpt dat mobiele telefoons handig zijn.
Maar hij vindt dat de samenleving er ook iets door is kwijtgeraakt.
‘We kunnen tegenwoordig met de hele wereld communiceren, maar met de persoon naast ons praten lukt blijkbaar niet meer.’
Vooral het gebrek aan persoonlijk contact vindt hij moeilijk.
Hij mist de spontane gesprekken, de grapjes op straat en het gevoel dat mensen tijd voor elkaar hadden.
‘De politiek weet niet meer hoe gewone mensen leven’
Ook over de Nederlandse politiek is Hans niet te spreken.
Volgens hem staan politici steeds verder af van het dagelijks leven van gewone burgers.
Hij ziet ministers en Kamerleden discussiëren over grote plannen, terwijl mensen zich zorgen maken over hun boodschappen, energierekening en zorgkosten.
‘Ze praten urenlang over allerlei plannen, maar weten ze eigenlijk wel wat een pak koffie tegenwoordig kost?’
Hans heeft het gevoel dat de stem van ouderen onvoldoende wordt gehoord.
Hij vindt dat er te veel aandacht gaat naar politieke ruzies en te weinig naar praktische problemen.
Voor hem zijn dat eenvoudige vragen.
Kan iemand zijn huur betalen? Is er goede zorg beschikbaar? Kunnen jongeren nog een woning vinden? En voelen mensen zich veilig in hun eigen buurt?
‘Daar zou het over moeten gaan. Niet over wie er weer ruzie heeft gemaakt in Den Haag.’
‘Mijn kleinkinderen kunnen niet eens een huis kopen’
De woningnood is een ander onderwerp dat Hans bezighoudt.
Hij heeft zelf jarenlang gewerkt en kon in zijn jongere jaren een bestaan opbouwen.
Maar wanneer hij kijkt naar de situatie van veel jongeren, maakt hij zich zorgen.
‘Mijn generatie had het ook niet altijd makkelijk. Maar je kon tenminste nog ergens beginnen.’
Hij ziet dat jongeren tegenwoordig soms jarenlang moeten wachten op een sociale huurwoning.
Een koopwoning is voor veel starters moeilijk bereikbaar en particuliere huurprijzen kunnen hoog zijn.
Hans vraagt zich af hoe zijn kleinkinderen ooit dezelfde zekerheid moeten opbouwen die hij heeft gekend.
‘Ze werken keihard en kunnen nog steeds nergens terecht. Hoe moet dat straks verder?’
Hij vindt dat de overheid veel meer aandacht moet besteden aan betaalbare woningen voor jonge Nederlanders.
‘Ouderen moeten alles digitaal doen’
Voor Hans is ook de digitalisering een bron van frustratie.
Steeds meer banken, bedrijven en overheidsinstanties verwachten dat mensen hun zaken via internet regelen.
Een afspraak maken, een formulier invullen of een rekening controleren: vaak moet het allemaal via een website of app.
Voor iemand die is opgegroeid zonder computers, is dat niet altijd eenvoudig.
‘Vroeger liep je gewoon ergens naar binnen en hielp iemand je. Nu moet je eerst een account maken, een wachtwoord verzinnen en een code invoeren.’
Hans vindt het vooral vervelend dat persoonlijk contact steeds minder vanzelfsprekend is.
‘Ik wil gewoon een mens spreken. Is dat tegenwoordig zo veel gevraagd?’
Hij begrijpt dat digitale dienstverlening voor veel mensen gemakkelijker is.
Maar volgens hem moet er altijd een alternatief blijven voor ouderen die moeite hebben met computers en smartphones.
‘Alles wordt duurder, maar niemand lijkt zich druk te maken’
Ook de stijgende kosten van het dagelijks leven vallen Hans zwaar.
Hij merkt dat boodschappen, energie en andere vaste lasten een steeds groter deel van het huishoudbudget kunnen opslokken.
Vooral voor mensen met een beperkt pensioen of weinig spaargeld kan dat lastig zijn.
‘Je werkt je hele leven, betaalt netjes belasting en hoopt dat je op je oude dag een beetje rustig kunt leven.’
Hans vindt het moeilijk dat sommige ouderen zich zorgen moeten maken over uitgaven die vroeger vanzelfsprekend leken.
Hij noemt een kop koffie buiten de deur, een dagje weg of een cadeautje voor de kleinkinderen.
Het zijn geen grote luxe-uitgaven, maar juist de kleine dingen die het leven plezierig maken.
‘Mensen hebben tegenwoordig overal ruzie over’
Hans stoort zich ook aan de toon van het maatschappelijke debat.
Volgens hem lijkt vrijwel ieder onderwerp tegenwoordig aanleiding voor een felle discussie.
Of het nu gaat over politiek, immigratie, klimaat of tradities: mensen staan volgens hem snel tegenover elkaar.
‘Je kunt bijna niets meer zeggen zonder dat iemand boos wordt.’
Hij mist de tijd waarin mensen het volgens zijn herinnering oneens konden zijn zonder direct ruzie te krijgen.
Tegelijkertijd beseft hij dat er vroeger ook maatschappelijke conflicten waren.
Maar de voortdurende discussies op televisie en sociale media maken het voor hem alsof de tegenstellingen tegenwoordig overal aanwezig zijn.
‘We zijn allemaal Nederlanders. Waarom kunnen we niet gewoon een beetje normaal tegen elkaar doen?’
‘Vroeger was niet alles beter, maar sommige dingen wel’
Hans weet dat zijn jeugd niet alleen uit mooie herinneringen bestond.
Er was minder welvaart, medische zorg was op veel gebieden minder ontwikkeld en niet iedereen had dezelfde vrijheid of kansen.
Ook discriminatie en sociale uitsluiting kwamen voor.
Toch vindt hij dat bepaalde dingen vroeger beter waren geregeld.
Hij denkt daarbij vooral aan het persoonlijke contact tussen mensen, de betrokkenheid bij de buurt en het gevoel dat je samen verantwoordelijk was voor je omgeving.
‘Ik hoef niet terug naar de tijd zonder moderne ziekenhuizen of goede voorzieningen. Maar dat mensen weer een beetje naar elkaar omkijken, zou toch mooi zijn?’
‘Ik ben blij dat ik mijn jeugd in een ander Nederland heb meegemaakt’
Wanneer Hans terugkijkt op zijn leven, overheerst de dankbaarheid.
Hij heeft een gezin kunnen opbouwen, jarenlang gewerkt en veel mooie momenten meegemaakt in Rotterdam.
Maar tegelijkertijd maakt hij zich zorgen over de toekomst van de volgende generaties.
Hij hoopt dat zijn kleinkinderen straks net zo’n prettig leven kunnen leiden als hij zelf heeft gehad.
Met een betaalbaar huis, een veilige omgeving en mensen op wie ze kunnen rekenen.
‘Ik mis het Nederland waarin je elkaar kende, waarin je elkaar hielp en waarin je gewoon een praatje kon maken zonder dat iedereen op een scherm keek.’
Zijn verhaal roept een vraag op die waarschijnlijk bij meer Nederlanders leeft.
Is Nederland daadwerkelijk minder prettig geworden, of kijken we vooral met warme herinneringen terug naar een tijd waarin ons eigen leven eenvoudiger leek?
Voor Hans is één ding duidelijk: hij zou graag zien dat Nederland weer wat meer aandacht krijgt voor saamhorigheid, betaalbaarheid en menselijk contact.
Wat vind jij? Was Nederland vroeger gezelliger en beter, of is het land juist vooruitgegaan?
