Een opvallend journalistiek onderzoek naar mogelijke bijwerkingen van coronavaccins zorgt voor nieuwe vragen.
Wetenschappers uit verschillende landen vertellen dat zij tegen obstakels aanlopen wanneer ze onderzoek doen naar langdurige gezondheidsklachten die sommige mensen na een coronavaccinatie melden.
Sommige studies worden volgens de onderzoekers moeilijk gepubliceerd. Andere onderzoeksvoorstellen krijgen geen financiering.
Dat blijkt uit onderzoek van Pointer, Trouw en The Investigative Desk, dat op 16 oktober 2026 werd gepubliceerd.
De betrokken wetenschappers vinden dat er meer ruimte moet zijn om mogelijke bijwerkingen zorgvuldig te onderzoeken.
Dat betekent niet dat is aangetoond dat coronavaccins op grote schaal langdurige klachten veroorzaken. Wel vinden de onderzoekers dat bepaalde vragen nog onvoldoende zijn beantwoord.
Onderzoekers trekken aan de bel
Coronavaccins speelden tijdens de pandemie een belangrijke rol bij het voorkomen van ernstige ziekte en overlijden.
Zoals bij andere geneesmiddelen en vaccins kunnen er bijwerkingen optreden.
Bekende bijwerkingen worden daarom onderzocht en bijgehouden door gezondheidsautoriteiten.
Maar volgens verschillende wetenschappers is er nog onvoldoende duidelijkheid over bepaalde langdurige klachten die mensen na vaccinatie melden.
Het gaat bijvoorbeeld om extreme vermoeidheid, concentratieproblemen en zenuwpijn.
Sommige patiënten geven aan dat hun klachten kort na een coronavaccinatie begonnen.
Of die klachten daadwerkelijk door het vaccin zijn veroorzaakt, is echter niet in alle gevallen vastgesteld.
Juist dat mogelijke verband willen onderzoekers beter begrijpen.
Onderzoek aan Amerikaanse Yale-universiteit
Een van de voorbeelden uit het journalistieke onderzoek komt van de Amerikaanse Yale-universiteit.
Daar bestuderen wetenschappers al langer patiënten met postcovid, ook wel long covid genoemd.
In 2022 besloten zij om daarnaast onderzoek te doen naar mensen met langdurige klachten na coronavaccinatie.
Deze klachten worden door sommige onderzoekers aangeduid als het postvaccinatiesyndroom, afgekort PVS.
Het gaat om een verzameling klachten waarvan de precieze oorzaak en afbakening nog onderwerp van wetenschappelijk onderzoek zijn.
De onderzoekers wilden onder meer bekijken of er meetbare veranderingen in het lichaam van deze patiënten te vinden waren.
Publicatie blijkt ingewikkeld
Volgens de betrokken onderzoekers verliep het publiceren van hun studies over postcovid relatief goed.
Maar bij onderzoek naar klachten na vaccinatie merkten ze een opvallend verschil.
Onderzoeksresultaten die volgens hen met vergelijkbare methoden waren verkregen, bleken moeilijker onder te brengen bij wetenschappelijke tijdschriften.
Hoogleraar neurowetenschappen David Putrino, verbonden aan het Mount Sinai-ziekenhuis in New York, vertelde aan Pointer dat de onderzoekers nauwelijks iets aan hun werkwijze hadden veranderd.
Toch bleek het publiceren van de nieuwe studies veel moeilijker.
Volgens hem lag het verschil vooral in de aandoening die werd onderzocht.
Wat vonden de wetenschappers?
De Yale-onderzoeksgroep maakte in februari 2025 voorlopige resultaten bekend.
Daarin beschreven de wetenschappers veranderingen in het bloed en het immuunsysteem van een kleine groep onderzochte patiënten.
Dat kan aanleiding geven tot verder onderzoek.
Maar de onderzoekers benadrukten zelf dat hun studie nog in een vroeg stadium verkeerde.
De onderzoeksgroep was klein en de resultaten moesten nog worden bevestigd in grotere studies.
Daarom kunnen er nog geen definitieve conclusies worden getrokken over een oorzakelijk verband tussen vaccinatie en de onderzochte klachten.
Een biologisch verschil bij patiënten vaststellen is namelijk niet automatisch hetzelfde als aantonen waardoor dat verschil is ontstaan.
Discussie over mogelijke bloedstolsels
Ook Zweedse wetenschappers kwamen volgens Pointer moeilijkheden tegen.
Hoogleraar Per Hammarström en onderzoeker Sofie Nyström bestudeerden het spike-eiwit van het coronavirus.
Zij onderzochten of dit eiwit onder bepaalde omstandigheden kan bijdragen aan de vorming van bloedstolsels die moeilijk worden afgebroken.
De onderzoekers opperden dat hun bevindingen mogelijk relevant konden zijn voor het begrijpen van bepaalde bijwerkingen.
Maar tijdens de wetenschappelijke beoordeling van hun artikel ontstond discussie over die hypothese.
Beoordelaars vonden de mogelijke koppeling met vaccinbijwerkingen onvoldoende onderbouwd en maakten zich zorgen over de maatschappelijke gevolgen van zulke uitspraken.
De onderzoekers besloten de verwijzing naar mogelijke vaccinbijwerkingen uit hun publicatie te verwijderen.
Wetenschappelijke voorzichtigheid of ongewenste druk?
De gebeurtenissen roepen een belangrijke vraag op.
Wanneer is kritiek op een onderzoek een normaal onderdeel van wetenschappelijke kwaliteitscontrole, en wanneer ervaren onderzoekers die kritiek als een belemmering om relevante vragen te stellen?
Wetenschappelijke tijdschriften laten studies beoordelen door andere deskundigen.
Die beoordeling is bedoeld om fouten, onduidelijke conclusies en onvoldoende onderbouwde beweringen te herkennen.
Dat is belangrijk, zeker bij medisch onderzoek.
Maar onderzoekers moeten tegelijkertijd de ruimte hebben om nieuwe hypothesen te onderzoeken.
Ook wanneer de resultaten gevoelig liggen.
De wetenschappers die Pointer sprak, vinden dat dit evenwicht soms zoek is.
Hun ervaringen vormen echter niet automatisch bewijs dat er sprake is van een georganiseerde poging om informatie achter te houden.
Ook in Nederland onderzoeksvoorstellen afgewezen
Niet alleen buitenlandse wetenschappers spreken over obstakels.
Ook in Nederland zijn onderzoekers teleurgesteld over het uitblijven van financiering.
Bijwerkingencentrum Lareb diende samen met onder meer Amsterdam UMC, de Rijksuniversiteit Groningen en Erasmus MC onderzoeksvoorstellen in.
Daarmee wilden de onderzoekers meer duidelijkheid krijgen over langdurige klachten die mensen na vaccinatie melden.
Ze wilden bijvoorbeeld onderzoeken hoe vaak dergelijke klachten voorkomen en welke processen in het lichaam mogelijk een rol spelen.
De voorstellen werden ingediend bij ZonMw, een organisatie die gezondheidsonderzoek financiert.
Maar beide voorstellen werden afgewezen.
Lareb-directeur teleurgesteld
Agnes Kant, directeur van Bijwerkingencentrum Lareb, vertelt in het onderzoek dat ze teleurgesteld was over de afwijzingen.
Volgens haar ging het om relevante vragen waar patiënten en artsen graag meer duidelijkheid over willen hebben.
Ook immunoloog Jeroen den Dunnen van Amsterdam UMC uit kritiek.
Hij vindt dat de argumentatie voor de afwijzingen niet overtuigend was.
Volgens hem ontstond een lastige situatie.
Om bepaalde klachten beter te kunnen onderzoeken, moest eerst duidelijk worden hoe vaak ze voorkomen.
Maar ook een voorstel om juist die vraag te beantwoorden, kreeg geen financiering.
Daardoor blijft volgens de onderzoekers belangrijke kennis mogelijk langer uit.
Wat betekent dit voor mensen met klachten?
Voor mensen die langdurige gezondheidsproblemen ervaren na een vaccinatie kan het gebrek aan duidelijkheid bijzonder frustrerend zijn.
Zij willen weten waar hun klachten vandaan komen.
Ook hopen ze op betere mogelijkheden voor onderzoek, begeleiding en behandeling.
Maar het is belangrijk om zorgvuldig te blijven.
Wanneer iemand na vaccinatie ziek wordt, betekent dat niet automatisch dat de vaccinatie de oorzaak is.
Gezondheidsproblemen kunnen ook andere oorzaken hebben of toevallig in dezelfde periode ontstaan.
Om een oorzakelijk verband vast te stellen, zijn goed opgezette studies nodig waarin onderzoekers rekening houden met andere mogelijke verklaringen.
Daarom pleiten de betrokken wetenschappers juist voor meer degelijk onderzoek.
Coronavaccins hebben ook veel levens gered
Bij de discussie over mogelijke bijwerkingen hoort een belangrijke kanttekening.
Coronavaccins hebben tijdens de pandemie bescherming geboden tegen ernstige ziekte, ziekenhuisopnames en overlijden.
Dat wordt ondersteund door uitgebreid wetenschappelijk onderzoek.
De ervaringen van onderzoekers die mogelijke bijwerkingen bestuderen, veranderen dat niet automatisch.
Tegelijkertijd betekent de bewezen werkzaamheid van vaccins niet dat mogelijke bijwerkingen buiten beschouwing mogen blijven.
Beide onderwerpen kunnen naast elkaar bestaan.
Een goed werkend geneesmiddel of vaccin kan voordelen hebben en tegelijkertijd risico’s met zich meebrengen.
Het is daarom belangrijk om beide zorgvuldig te onderzoeken.
Waarom open onderzoek belangrijk is
De discussie raakt aan een breder onderwerp: vertrouwen in de wetenschap.
Mensen moeten erop kunnen vertrouwen dat medische producten grondig worden onderzocht.
Daarbij hoort niet alleen aandacht voor de voordelen, maar ook voor mogelijke nadelen.
Tegelijkertijd moeten onderzoekers voorzichtig zijn met voorlopige resultaten.
Wanneer kleine studies te snel worden gepresenteerd als definitief bewijs, kunnen verkeerde conclusies ontstaan.
Dat kan onnodige angst veroorzaken.
Maar wanneer relevante onderzoeksvragen onvoldoende worden onderzocht, kan dat eveneens het vertrouwen aantasten.
Transparantie en zorgvuldigheid zijn daarom allebei noodzakelijk.
Wat gebeurt er nu?
Het journalistieke onderzoek van Pointer, Trouw en The Investigative Desk heeft verschillende ervaringen van wetenschappers bij elkaar gebracht.
Daarmee is de discussie over de ruimte voor onderzoek naar mogelijke vaccinbijwerkingen opnieuw op gang gekomen.
Of de publicatie leidt tot nieuwe financiering of veranderingen bij wetenschappelijke tijdschriften, is nog niet bekend.
Ook blijven er medische vragen onbeantwoord.
De betrokken onderzoekers hopen dat hun ervaringen aanleiding geven om de onderzoeksmogelijkheden opnieuw te bekijken.
Belangrijke vragen blijven bestaan
De kern van het verhaal is niet dat alle coronavaccins gevaarlijk zouden zijn.
Daarvoor biedt het onderzoek geen bewijs.
De kern is dat wetenschappers die bepaalde langdurige klachten na vaccinatie willen bestuderen, naar eigen zeggen tegen obstakels aanlopen.
En dat roept vragen op over de manier waarop onderzoek wordt beoordeeld, gepubliceerd en gefinancierd.
Juist bij onderwerpen die veel mensen bezighouden, is het belangrijk dat onderzoek zorgvuldig, onafhankelijk en transparant kan plaatsvinden.
Alleen zo kan duidelijk worden welke klachten daadwerkelijk met vaccinatie samenhangen en welke andere oorzaken hebben.
Wat vind jij? Moet er meer geld beschikbaar komen voor onafhankelijk onderzoek naar mogelijke langdurige bijwerkingen van coronavaccins?
